Տիրույթները որպես քաղաքական քարտեզ
Ութ տիրույթները թույլ են տալիս հանրապետությունը չկրճատել միայն անվտանգությանը, տնտեսությանը կամ կառավարմանը։ Յուրաքանչյուր տիրույթ տալիս է մեկ քաղաքական հարց՝ այս ոլորտում պետությունը մարդուն և հասարակությանը ավելի ինքնորոշվա՞ծ է դարձնում, թե՞ ստեղծում է նոր կախվածություն, կառավարելիություն կամ անորոշություն։
Գոյաբանական տիրույթ
Պետականության առաջին հարցը իմաստի հարցն է․ ինչու կա պետությունը, ինչ ապագա է պատկերացնում հասարակությունը և ինչ արժեքների շուրջ է կազմակերպում ընդհանուր կյանքը։ Այս տիրույթում քաղաքականության խնդիրը հանրային իմաստի ձևավորման բաց պայմաններ ստեղծելն է՝ առանց այն վերևից պարտադրելու։ Գոյաբանական տիրույթը պաշտպանում է հասարակությանը ապագայի դատարկությունից և իմաստի մենաշնորհից։
Մենթալ տիրույթ
Հանրապետությունը կայուն չէ, եթե հասարակությունը ապրում է վախի, հուսահատության, անօգնականության կամ մշտական ներքին լարվածության մեջ։ Մենթալ տիրույթում պետական քաղաքականության խնդիրը դիմակայունության, վստահության, հոգեբանական անվտանգության և նախաձեռնողականության պայմանների զարգացումն է։ Այստեղ պետությունը պետք է նվազեցնի վախի միջոցով կառավարման և զանգվածային անօգնականության ռիսկերը։
Կոգնիտիվ տիրույթ
Ժողովրդավարությունը պահանջում է ոչ միայն կարծիքների ազատություն, այլ նաև դատելու, տարբերակելու և ռազմավարական մտածելու կարողություն։ Կոգնիտիվ տիրույթում ինքնորոշումահեն հանրապետությունը կարևորում է կրթությունը, մեդիագրագիտությունը, գիտական մտածողությունը և հանրային որոշումների հասկանալի լեզուն։ Քաղաքական հարցն այստեղ այն է, թե հասարակությունը կարողանում է հասկանալ իր խնդիրները, թե կառավարվում է աղմուկով, քարոզչությամբ և կեղծ պարզությամբ։
Կենսաբանական տիրույթ
Մարդը չի կարող լիարժեք քաղաքացի լինել, եթե ապրում է առողջական խոցելիության, աղտոտված միջավայրի, քրոնիկ սթրեսի կամ կենսական անապահովության մեջ։ Կենսաբանական տիրույթը հիշեցնում է, որ առողջությունը, մարմնական անվտանգությունը և միջավայրի որակը հանրապետական քաղաքականության հիմքային հարցեր են։ Այստեղ ինքնորոշումը սկսվում է կյանքի տարրական պաշտպանվածությունից։
Հարաբերային տիրույթ
Հասարակությունը չի պահվում միայն օրենքներով։ Այն պահվում է վստահությամբ, փոխադարձ ճանաչմամբ, ընտանիքի, համայնքի, սերունդների և տարբեր խմբերի միջև կապերի որակով։ Հարաբերային տիրույթում պետությունը պետք է նպաստի համակեցության մշակույթին՝ առանց համայնքը վերածելու պարտադրող կաղապարի։ Այս տիրույթը կանխում է հասարակության atomացումը, թշնամացումը և միայնակ քաղաքացու անպաշտպանությունը։
Ինստիտուցիոնալ տիրույթ
Ինստիտուտները ինքնորոշումահեն են, երբ մարդուն չեն դարձնում ընթացակարգի օբյեկտ, այլ ապահովում են կանխատեսելիություն, իրավական պաշտպանություն, մասնակցություն և հաշվետվողականություն։ Այս տիրույթում պետության որակը երևում է նրանում, թե քաղաքացին որքանով կարող է վստահել, հասկանալ և վերահսկել հանրային կառույցների աշխատանքը։ Ինստիտուցիոնալ տիրույթը պետք է պաշտպանի մարդուն կամայականությունից և անանուն համակարգերից։
Տնտեսական տիրույթ
Տնտեսական աճը բավարար չէ, եթե այն խորացնում է կախվածությունը կամ մարդուն թողնում է անապահով աշխատանքի, պարտքային ճնշման և սահմանափակ ընտրության մեջ։ Տնտեսական տիրույթում ինքնորոշումահեն հանրապետությունը կարևորում է արժանապատիվ աշխատանքը, սեփականության հասանելիությունը, ՓՄՁ-ների կարողացումը, ֆինանսական գրագիտությունը և արտադրողականության աճը։ Քաղաքական չափանիշն է՝ տնտեսությունը մեծացնո՞ւմ է մարդու ընտրության տարածքը, թե՞ նեղացնում է այն։
Տեխնոլոգիական տիրույթ
Տեխնոլոգիան հանրապետական է այն դեպքում, երբ ուժեղացնում է մարդու որոշման, մտածողության և մասնակցության կարողությունը։ Տեխնոլոգիական տիրույթում հիմնական հարցերն են տվյալային ինքնիշխանությունը, ալգորիթմային թափանցիկությունը, ԱԲ-ի մարդակենտրոն կիրառումը, թվային անվտանգությունը և մարդու վերջնական որոշման սկզբունքը։ Այս տիրույթը կանխում է այն իրավիճակը, երբ քաղաքացին դառնում է տվյալային օբյեկտ կամ ալգորիթմային կառավարման նյութ։
Քաղաքականության ամբողջական քարտեզ
Ութ տիրույթները միասին թույլ են տալիս չկրճատել հանրապետությունը մեկ ոլորտի բարեփոխման։ Դրանք ցույց են տալիս, որ անվտանգությունը, կրթությունը, տնտեսությունը, տեխնոլոգիան, առողջությունը և ինստիտուտները պետք է կարդալ որպես մեկ հարց՝ ինչպիսի պայմաններում է մարդը, հասարակությունը և պետությունը կարողանում մնալ ինքնորոշված։ Այդ պատճառով հաջորդ քայլը տիրույթներից անցնելն է քաղաքականության ուղղություններին։