Ինքնորոշման համապարփակ տեսություն
Աջակցել
Ինչ է օբյեկտացումը
Օբյեկտացումը այն վիճակն է, երբ մարդը դիտարկվում է ոչ թե որպես մտածող, որոշող և պատասխանատվություն կրող սուբյեկտ, այլ որպես կառավարելի միավոր։ Նա կարող է լինել ընտրական զանգված, հարկատու, ծառայության շահառու, հրաման կատարող, սպառող, տվյալ կամ վիճակագրական ցուցանիշ։ Այդպիսի համակարգը կարող է լինել արդյունավետ, բայց այն չի մեծացնում մարդու ինքնորոշման կարողությունը։
Օբյեկտացնող պետություն
Օբյեկտացնող պետությունը մարդուն կառավարում է վերևից՝ նրան տալով կարգավիճակ, թույլտվություն կամ ծառայություն, բայց ոչ միշտ ճանաչելով նրա սուբյեկտայնությունը։ Այդպիսի պետությունում քաղաքացին հաճախ հանդիպում է փակ ընթացակարգերի, անհասկանալի որոշումների, կամայականության, անպատասխանատու բյուրոկրատիայի և մասնակցության ձևականության։ Մարդը մնում է համակարգի առջև, ոչ թե համակարգի համահեղինակ։
Օբյեկտացման հիմնական ձևեր
Օբյեկտացումը կարող է լինել իշխանական, երբ մարդը ենթակա է հրամանի, օլիգարխիկ, երբ նա կախված է ռեսուրսի տիրապետողից, պոպուլիստական, երբ օգտագործվում է նրա վախը կամ զայրույթը, բյուրոկրատական, երբ նա կորում է թղթերի մեջ, շուկայական, երբ նա վերածվում է միայն սպառողի, տեխնոկրատական, երբ որոշումը հեռանում է մարդկային իմաստից, ալգորիթմային, երբ նա դառնում է տվյալ, և մշակութային, երբ սովորում է չորոշել։
Հայաստանի փորձը
Հայաստանի տարբեր ճգնաժամեր կարելի է կարդալ նաև որպես սուբյեկտայնության խաթարման պատմություն՝ անվստահություն ինստիտուտների նկատմամբ, քաղաքական մանիպուլյացիա, տնտեսական կախվածություն, կրթական հարմարվողականություն, տեղեկատվական խոցելիություն և ապագայի իմաստի անորոշություն։ Երբ մարդը չի տեսնում իր ազդեցության իրական տարածքը, նա կամ հեռանում է հանրային կյանքից, կամ դառնում է հեշտ կառավարելի։
Ինքնորոշումահեն հակադրություն
Ինքնորոշումահեն հանրապետությունը մարդու բոլոր դերերում ճանաչում է սուբյեկտին՝ աշակերտի, զինվորի, աշխատողի, քաղաքացու, օգտատիրոջ, ծնողի, մասնագետի և հանրային մասնակցի մեջ։ Նրա նպատակը մարդուն համակարգի հարմար մաս դարձնելը չէ, այլ նպաստելն է, որ մարդը կարողանա հասկանալ, որոշել, գործել, մասնակցել և կրել իր ընտրության պատասխանատվությունը։
Սուբյեկտայնության պաշտպանություն
Սուբյեկտայնությունը պաշտպանվում է այն ժամանակ, երբ պետությունը բացատրում է իր որոշումները, իրավունքը հասանելի է, կրթությունը զարգացնում է մտածողություն, մեդիան չի վերածվում մանիպուլյացիայի, տնտեսությունը չի փակվում կախվածության մեջ, իսկ տեխնոլոգիան չի փոխարինում մարդու որոշումը։ Սա քաղաքականության չափանիշ է՝ յուրաքանչյուր ոլորտ պետք է հարցնի, թե արդյոք այն մարդուն դարձնում է ավելի ինքնուրույն և պատասխանատու։
Քաղաքական հետևանք
Այս հակադրությունը գաղափարը դարձնում է ոչ միայն տեսական, այլ քաղաքական։ Այն պահանջում է ստուգել՝ որ համակարգերն են մեծացնում մարդու գործունակությունը, և որոնք են նպաստում նրա կառավարելիությանը, կախվածությանը կամ լռեցմանը։ Ինքնորոշումահեն հանրապետությունը չի կարող բավարարվել միայն պետական արդյունավետությամբ․ այն պետք է չափի նաև, թե ինչ որակի քաղաքացի, համայնք և հանրային կամք է ձևավորվում այդ արդյունավետության արդյունքում։